
İşçi alacakları olarak tabir edilen kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, genel tatil ücreti, yıllık izin, hafta tatili alacağı, kötüniyet tazminatı v. s. alacaklar şüphesiz ki işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlık noktalarının başında gelmekte ve taraflar arasındaki çalışma barışını bozmaktadır. Bu durum hem iş mahkemelerinin yükünü çokça artırmakta hem de yargılama sürelerinin uzamasına ve buna bağlı olarak da adaletin gecikmesine neden olmaktadır. Bütün bu süreçler sonunda geç gelen adaletin adalet olmadığı düşüncesindeki doğruluk payını da göz önüne aldığımızda ortaya bir kısır döngünün çıktığı görülmektedir.
Elinizdeki kitap işçilik alacakları hususunda taraflar arasındaki anlaşmazlık noktalarının çözümüne katkı sağlamayı ve zaman zaman bu konunun uzmanlarınca dahi karıştırılan özellikli durumlarla ilgili taraflara doğru bilgiyi vermeyi hedefleyerek yazılmıştır.
Kitap, toplam on yedi bölümden ibaret olup ilk on bölümde işçilik alacaklarının neler olduğu, bu alacakların tanımı, bunlara uygulanacak faiz ve zamanaşımı süreleri, alacakların nasıl hesaplanacağı örnek uygulamalarla açıklandıktan sonra, her bir kalem alacak için özellikli durumlarda ne gibi bir yol takip edilmesi gerektiğine ilişkin açıklamalar yapılacaktır.
Kitabın daha sonraki bölümlerinde sırasıyla işçilik alacaklarının hesaplanmasında önemli bir ayrıntı olan ara dinlenme sürelerinden, çalışma hayatında fazlasıyla görülen ibranamelerden, uzun bir süredir gündemi meşgul etmeye devam eden ve bilhassa kamu kurumlarında yaygınlaşan işyeri devirleri ve alt işveren (taşeron) uygulamalarının işçilerin alacaklarına ne gibi etkileri olduğundan, özellikle ekonomik sıkıntıların had safhaya ulaştığı günümüzde işverenlerin iflas etmesi halinde işçilik alacaklarının akıbetinin ne olacağından ve son olarak da işveren tarafından yapılan kısmi ödemelerin işçilik alacaklarından ne şekilde mahsup edilmesi gerektiğinden ayrıntılarıyla bahsedilecektir.
İÇİNDEKİLER
İÇİNDEKİLER………………………………………..............................................................I
KISALTMALAR......................................................................................................................X
TABLOLAR…………………………………………………………………………………XI
BİRİNCİ BÖLÜM
KIDEM TAZMİNATI
I. KIDEM TAZMİNATININ TANIMI VE ŞARTLARI
1. Tanımı……………………………………………………………………………….1
2. Hak Kazanma Şartları……………………………………………………………….1
a) İş Kanununa Tabi İşçi Olma……………………………………………........2
b) En Az Bir Yıllık Kıdem Süresi Ve Bu Sürenin Tespiti……………………..3
c) İş Akdinin Belirli Nedenlerle Sona Ermesi……………………………….…6
aa) İşveren Tarafından İK 25/II Dışında Fesih……………………..…..6
bb) İşçi Tarafından İK 24 Uyarınca Fesih…………………………..….7
cc) Muvazzaf Askerlik Nedeniyle Fesih………………………………..7
dd) Emeklilik Nedeniyle Yapılan Fesih………………………………10
ee) 15 Yıl 3600 Gün Şartını Tamamlayanların Sözleşmeyi Feshi……11
ff) Kadın İşçinin Evlilik Nedeniyle Sözleşmeyi Feshi……………..…14
gg) İşçinin Ölümü ………………………………………………...…..16
3. Kısmi Süreli (Part Time) İş Sözleşmesiyle Çalışanların Kıdem Tazminatı………..17
a) Kısmi Süreli İş Sözleşmesinin Tanımı…………………………….……….17
b) Tazminata Esas Çalışma Süresinin Belirlenmesi………………………….18
c) Tazminata Esas 30 Günlük Ücretin Belirlenmesi…………………………20
4. Mevsimlik İşlerde Çalışanların Kıdem Tazminatı……………………………........20
a) Mevsimlik İşin Tanımı …………………………………………………….21
b) Mevsimlik İşin Kapsamı……………………………………………...……21
c) Mevsimlik İşlerde Kıdem Tazminatı…………………………………….…22
d) Mevsimlik İşlerde Çalışılmayan Sürenin Kıdem Tazminatına Etkisi……23
5. Kıdem Tazminatının Ödenmesinde Özellik Arz Eden Durumlar………………….24
a) Tazminatın Taksitler Halinde Ödenmesi………………………………..…24
aa) Taksitler Halinde Ödenmesi Durumunda Uygulanacak Faiz……..25
b) Tazminatın Çekle Veya Senetle Ödenmesi…………………………...……26
II. KIDEM TAZMİNATININ MİKTARI VE HESAPLANMASI
1. Kıdem Tazminatının Miktarı ve Tavanı……………………………..……………..27
a) T.C. Emekli Sandığı Kanununa Tabi Olarak Geçen Çalışma Süresine İlişkin Kıdem Tazminatı Miktarı…………………..29
2. Kıdem Tazminatının Hesaplanması………………………………………………..31
a) Tazminatın Hesaplanmasında Dikkate Alınacak-Alınmayacak Ödemeler34
aa) Hesaplamada Dikkate Alınacak Ödemeler…………………..……34
bb) Hesaplamada Dikkate Alınmayacak Ödemeler……………….…..37
III. ZAMANAŞIMI VE FAİZ
1. Zamanaşımının Hukuki Niteliği………………………………………………...….40
2. Zamanaşımı ve Savunmanın Genişletilmesi…………………………………….…42
3. Kıdem Tazminatında Zamanaşımı Süresi…………………………………….……42
a) Zamanaşımı Sürelerinin Hesaplanmasında Başlangıç Tarihi…………...….44
b) Zamanaşımından Feragat Etme…………………………………….………45
4. Zamanaşımını Kesen Nedenler…………………………………………...………..46
5. Kıdem Tazminatına Uygulanacak Faiz…………………………………...………..47
İKİNCİ BÖLÜM
İHBAR TAZMİNATI
I. İHBAR TAZMİNATININ TANIMI VE FESİH BİLDİRİM SÜRELERİ
1. Tanımı………………………………………………………………………….…..50
2. Fesih Bildirim Süreleri………………………………………………………….….50
a) Kısmi Süreli İş Sözleşmesi İle Çalışanların İhbar Sürelerinin Belirlenmesi.53
3. Yeni İş Arama İzni…………………………………………………………………54
a) İş Kanununda Yeni İş Arama İzni Ve Uygulaması………………………...55
aa) Yeni İş Arama İzni Vermenin Zorunlu Olması…………………...55
bb) İşçinin Yeni İş Bulma İhtiyacının Bulunması…………………….56
cc) Yeni İş Arama İzninin Süresi Ve Kullanımı……………………....56
dd) Yeni İş Arama İzninin Kullandırılmaması Halinde Ücret………...58
ee) Kısmi Süreli Çalışan İşçinin Yeni İş Arama İzni…………………59
II. İHBAR TAZMİNATININ MİKTARI VE HESAPLANMASI
1. İhbar Tazminatının Miktarı……………………………………………………….60
2. İhbar Tazminatının Hesaplanması………………………………………………….61
a) Kısmi Süreli İş Sözleşmesi İle Çalışanların İhbar Tazminatı……………..62
III. ZAMANAŞIMI VE FAİZ
1. İhbar Tazminatında Zamanaşımı Süresi……………………………………………63
2. İhbar Tazminatına Uygulanacak Faiz……………………………………………...64
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÜCRET
I. ÜCRETİN TANIMI VE TÜRLERİ
1. Genel Anlamda Ücretin Tanımı………………………………………………...….65
2. Ücretin Türleri ve Ekleri…………………………………………………………...66
a) Zamana Göre Ücret……………………………………………………..….66
b) Parça Başı (Verime Göre-Akort) Ücret…………………………………….66
c) Götürü Ücret…………………………………………………………….….67
d) Yüzde Usulüne Göre Ücret………………………………………………67
e) Bahşişler……………………………………………………………………68
f) İkramiyeler……………………………………………………………….....68
g) Primler………………………………………………………………...……69
h) Kardan Alınan Pay…………………………………………………………72
ı) Komisyon……………………………………………………..…………….72
3. Bakiye Süre Ücreti...........………………………………………………………….72
II. ÜCRETİN MİKTARI VE ÜCRET ALACAĞININ İSPATI
1. Ücretin Miktarı……………………………………………………………………74
2. İspat Yükümlülüğü………………………………………………………………....77
III. ÜCRETİN ÖDENME YERİ VE ZAMANI
1. Ücretin Ödenme Şekli……………………………………………………………...79
a) Nakit Olarak Ödeme……………………………………………………..…79
b) Ayın Olarak Ödeme………………………………………………………..79
2. Ücretin Ödenme Zamanı…………………………………………………………...80
3. İşçi Ücretlerinden İndirim Yapılamaması……………………………………….…81
4. İşverenlerin İşçi Ücretlerine Zam Yapma Zorunluluğu……………………………82
IV. ZAMANAŞIMI VE FAİZ
1. Ücret Alacağında Zamanaşımı………………………………………………..……83
2. Ücret Alacağına Uygulanacak Faiz………………………………………………...83
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ
I. FAZLA ÇALIŞMANIN TANIMI VE KOŞULLARI
1. Fazla Çalışmanın Tanımı……………………………………………………….….84
a) Denkleştirme Uygulaması ve Fazla Çalışma………………………….……84
2. Fazla Çalışmanın Koşulları………………………………………………………...86
a) Fazla Çalışma Nedenleri……………………………………………..…….86
b) İşçinin Onayının Alınması…………………………………………………87
c) Fazla Çalışmanın Azami Süresi…………………………………………....88
II. FAZLA ÇALIŞMA YASAKLARI
1. Fazla Çalışma Yapılamayacak İşler………………………………………….…….89
2. Fazla Çalışma Yaptırılamayacak İşçiler……………………………………...…….89
III. FAZLA ÇALIŞMANIN İSPATI
1. İspat Yükümlülüğü…………………………………………………………………90
IV. FAZLA ÇALIŞMANIN HESAPLANMASI
1. Fazla Çalışma Ücreti……………………………………………………………….94
2. Fazla Çalışma Karşılığı Serbest Zaman Verilmesi………………………………...97
V. ZAMANAŞIMI VE FAİZ
1. Fazla Çalışma Alacağında Zamanaşımı……………………………………………98
2. Fazla Çalışma Alacağına Uygulanacak Faiz……………………………………….99
BEŞİNCİ BÖLÜM
HAFTA TATİLİ ÜCRETİ
I. HAFTA TATİLİ ÇALIŞMASININ TANIMI VE HAK KAZANILMASI
1. Tanımı…………………………………………………………………………….101
2. Hak Kazanılması………………………………………………………………….101
a) İş Kanununa Tabi Olmak…………………………………………………101
b) Hafta Tatilinden Önceki Günler Çalışmış Olmak……………………..….102
3. Hafta Tatili Gününün Tespiti………………………………………………..……102
II. HAFTA TATİLİ ÇALIŞMASININ İSPATI
1. İspat Yükümlülüğü……………………………………………………………..…103
III. HAFTA TATİLİ ÇALIŞMASININ ÜCRETİ VE HESAPLANMASI
1. İşçinin Hafta Tatilinde Çalıştırılması Durumunda Ücreti………………………...103
2. Hafta Tatili Ücretine Dahil Olmayan Ödemeler………………………………….105
3. Hafta Tatili Ücretinin Ödenmemesi Halinde İdari Para Cezası…………………..106
4. Hafta Tatili Kullanma Süresinin Yıllık Ücretli İzine Etkisi…………………..…..106
IV. ZAMANAŞIMI VE FAİZ
1. Hafta Tatili Ücretinde Zamanaşımı………………………………………….……108
2. Hafta Tatili Ücretine Uygulanacak Faiz…………………………………………..110
ALTINCI BÖLÜM
ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL ÜCRETİ
I. ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL GÜNLERİ VE BU GÜNLERDE ÇALIŞMA
1. Tatil Günleri……………………………………………………………………....111
2. Tatil Günlerinde İşçinin Çalıştırılıp Çalıştırılamayacağı…………………………111
II. ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL ÇALIŞMASININ İSPATI
1. İspat Yükümlülüğü…………………………………………………………..……112
III. ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL ÇALIŞMASININ HESAPLANMASI
1. İşçinin Ulusal Bayram Ve Genel Tatil Gününde Çalıştırılması Durumunda Ücret112
2. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Gününün Hafta Tatiline Rastlaması…………...…114
3. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Gününün Çalışılmayan Cumartesi Gününe Rastlaması………114
4. Ulusal Bayram ve Genel Tatil Ücretine Dahil Olmayan Ödemeler………………115
IV. ZAMANAŞIMI VE FAİZ
1. Ulusal Bayram Ve Genel Tatil Günü Ücretinde Zamanaşımı………………….…115
2. Ulusal Bayram Ve Genel Tatil Günü Ücretine Uygulanacak Faiz……...………..116
YEDİNCİ BÖLÜM
İŞ GÜVENCESİ TAZMİNATI
I. İŞ GÜVENCESİ TAZMİNATININ (İŞE BAŞLATMAMA) TANIMI VE ŞARTLARI
1. Tanımı………………………………………………………………………...…..118
2. Hak Kazanma Şartları…………………………………………………………….119
II. İŞ GÜVENCESİ TAZMİNATININ MİKTARI VE HESAPLANMASI
1. İş Güvencesi Tazminatının Hesaplanması ……………………………...………..120
III. ZAMANAŞIMI VE FAİZ
1. İş Güvencesi Tazminatına Uygulanacak Zamanaşımı……………………………122
2. İş Güvencesi Tazminatına Uygulanacak Faiz…………………………...………..123
SEKİZİNCİ BÖLÜM
KÖTÜNİYET TAZMİNATI
I. KÖTÜNİYET TAZMİNATININ TANIMI VE ŞARTLARI
1. Tanımı…………………………………………………………………...………..124
2. Hakkın Kötüye Kullanılması Oluşturmayan Fesihler…………………………….126
3. Hakkın Kötüye Kullanılma Oluşturan Fesihler…………………………….……..127
II. KÖTÜNİYET TAZMİNATININ MİKTARI VE HESAPLANMASI
1. Kötüniyet Tazminatının Miktarı ……………………………………...…………..127
2. Kötüniyet Tazminatının Hesaplanması…………………………………..……….127
III. ZAMANAŞIMI VE FAİZ
1. Zamanaşımı…………………………………………………………………….…129
2. Faiz………………………………………………………………………………..129
DOKUZUNCU BÖLÜM
CEZAİ ŞART TAZMİNATI
I. İŞ SÖZLEŞMELERİNDE CEZAİ ŞART UYGULAMASI
1. Genel Olarak Cezai Şart…………………………………………………………..130
2. Cezai Şart Kavramı ve Amacı…………………………………………………….130
II. İŞ SÖZLEŞMELERİNDE KARARLAŞTIRILAN CEZAİ ŞART TAZMİNATI VE BU TAZMİNATIN HESAPLANMASI
1. Cezai Şart Tazminatının Karşılıklı Olup Olmaması……………………………...131
2. Cezai Şart Tazminatının Eşit Miktarda Düzenlenmesi…………………………...132
3. İşçiye Yapılan Eğitim Masrafı ve Cezai Şart Tazminatı………………………….132
4. Deneme Süresi ve Cezai Şart Tazminatı………………………………………….134
5. Cezai Şartın Hesaplanması ve İndirim Müessesesi……………………………….134
III. REKABET YASAĞI SÖZLEŞMESİ VE CEZAİ ŞART TAZMİNATI
1. Genel Olarak Rekabet Yasağı Sözleşmesi………………………………………135
2. İşçinin Sadakat Borcuna Dayanan Rekabet Etmeme Borcu……………………...136
3. Sözleşmeden Doğan Rekabet Etmeme Borcu…………………………….……....137
4. Rekabet Yasağı Sözleşmesi Yapmanın Koşulları……………………………...…137
5. Rekabet Yasağı Sözleşmesi Yapmanın Sonuçları……………………………...…139
ONUNCU BÖLÜM
YILLIK İZİN ÜCRETİ
I. YILLIK İZİN ÇALIŞMASININ TANIMI VE HAK KAZANMA ŞARTLARI
1. Tanımı…………………………………………………………………………….140
2. Hak Kazanma Şartları…………………………………..……………………..….140
a) İş Kanunu Kapsamında Olmak……………………………………………140
b) Bir Yıl Çalışmış Olmak……………………………………………..…….140
c) Çalışılmış Gibi Sayılan Haller……………………………………...……..142
II. YILLIK İZİN SÜRELERİ VE ÜCRETİ
1. Yıllık İzin Süreleri………………………………………………………….……..143
2. İznin Uygulaması…………………………………………………………..……..144
3. İşyerinde Yıllık İzin Kurulunun Oluşturulması…………………………………..144
a) İzin Kurulunun Oluşumu………………………………………………….145
b) İzin Kurulunun Görev ve Yetkileri…………………………………….…145
c) İzin Kurulunun Toplantıları………………………………………...……..146
d) Yıllık İzin Çizelgelerinin Hazırlanması ve İlanı…………………..…….. 146
4. Yıllık İzin Alacağının Hesaplanması ve Ödenmesi……………………..………..147
5. Sözleşmenin Sona Ermesinde İzin Ücreti…………………………………….…..147
6. Kısmi Süreli İş Sözleşmesi İle Çalışanların Yıllık İzin Hakkı……………………148
a) Bir Yıllık Kıdem Süresinin Belirlenmesi…………………………..……..148
b) Yıllık Ücretli İzin Süresinin Belirlenmesi………………………….……..149
c) Yıllık Ücretli İznin Hesaplanması……………………………………..….149
7. Mevsimlik İşlerde Çalışanların Yıllık İzin Hakları…………………………….....150
8. Yıllık Ücretli İzin Hakkına Aykırı Davranmanın Yaptırımı……………………...151
III. YILLIK İZİNDE ÇALIŞILDIĞININ İSPATI
1. İspat Yükümlülüğü………………………………………………………………..152
IV. ZAMANAŞIMI VE FAİZ
1. Yıllık İzin Alacağında Zamanaşımı………………………………………………152
2. Yıllık İzin Alacağına Uygulanacak Faiz…………………………………...……..153
ONBİRİNCİ BÖLÜM
ARA DİNLENMESİ
I. ARA DİNLENME SÜRELERİ…………………………………………………………154
II. ARA DİNLENMESİNİN ÇALIŞMA SÜRESİNDEN SAYILIP SAYILMAYACAĞI……….155
III. İŞÇİYE ARA DİNLENME VERİLMEMESİNİN YAPTIRIMI………………...…157
ONİKİNCİ BÖLÜM
İBRANAME
I. İBRANAMENİN TANIMI
1. Tanımı………………………………………………………………………...…..158
2. İbranamelerin İş Hukukundaki Yeri………………………………………………159
II. İBRANAMENİN GEÇERLİLİK KOŞULLARI
1. İrade Fesadı Hallerinde Düzenlenen İbranameler……………………………...…159
2. İş Akdinin Sona Ermesinden Önce Düzenlenen İbranameler…………………….160
3. Gelecekte Oluşacak Haklar İçin Düzenlenen İbranameler…………………….....160
4. Genel İfadeler İçeren İbranameler……………………………………………..….160
5. Düzenlendiği Tarihin Belli Olmadığı İbranameler…………………………...…..161
III. İBRANAME DÜZENLENLERKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR…………….….162
1. İbraname Örneği………………………………………………………………..…163
ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İŞYERİ DEVRİNİN İŞÇİLİK ALACAKLARINA ETKİSİ
I. İŞYERİNİN VEYA BİR BÖLÜMÜNÜN DEVRİ………………………………….….164
II. İŞYERİNİN DEVRİNDE İŞVERENLERİN HUKUKİ SORUMLULUKLARI
1. Devreden ve Devralan İşverenlerin Kıdem Tazminatından Sorumlulukları….…..165
2. İhbar Tazminatı İle Yıllık İzin Alacağından Sorumlulukları…………………..…168
3. Diğer İşçilik Alacaklarından Sorumlulukları……………………………………..169
ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ASIL İŞVEREN ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNDE MUVAZAA OLGUSUNUN İŞÇİLİK ALACAKLARINA ETKİSİ
I- ASIL İŞVEREN ALT İŞVEREN İLİŞKİSİNİN KURULMA ŞARTLARI
1. Asıl İşverenin Üretimde Çalışan Kendi İşçilerinin Bulunması…………..……….172
2. Alt İşverene Verilen işin Yardımcı İş Olması………………………………….....172
3. Alt İşverenin Üstlendiği İşte Çalıştırdığı İşçileri Sadece Bu İşte Çalıştırması…...173
4. Alt İşverene Verilen İşin Asıl İş Sürdüğü Müddetçe Devam Etmesi……….……173
5. Alt İşverenin Daha Önce İşyerinde Çalıştırılan Bir Kimse Olmaması…………...173
II- ALT İŞVERENLİĞİN TESCİLİ VE MUVAZAANIN TESPİTİ………………...…174
III- ASIL VE ALT İŞVERENİN İŞÇİLİK ALACAKLARINDAN SORUMLULUKLARI……..176
ONBEŞİNCİ BÖLÜM
İŞVERENİN İFLASININ İŞÇİLİK ALACAKLARINA ETKİSİ
I. İFLAS HALİNDE KORUNAN İŞÇİLİK ALACAKLARI VE SINIRLAMALARI
1. Teminat İsteme Hakkı ve İş Akdinin Feshi……………………………………….180
2. Ücret ve Ücret Niteliğindeki Menfaatler …………………………………....……181
3. Fazla Çalışma Ücreti……………………………………………...………………182
4. Yıllık İzin Ücreti…………………………………………………………….……182
5. Kıdem Tazminatı …………………………………………………………………182
6. İhbar Tazminatı………………………………………………………………...…182
II. ÜCRET GARANTİ FONU VE FONDAN YARARLANMA KOŞULLARI
1. Ücret Garanti Fonunun Hukuki Yapısı…………………………………………...183
2. Ücret Garanti Fonundan Yararlanma Şartları…………………………………….184
a) İşsizlik Sigortası Kanunu Kapsamında Çalışmak…………………….…..184
b) İşçinin, İşverenden Ücret Alacağının Bulunması…………………………185
c) İşverenin Ödeme Güçlüğüne Düşmesi……………………………...…….185
d) İşçinin Başvurusu…………………………………………………….….. 185
ONALTINCI BÖLÜM
İŞVEREN TARAFINDAN YAPILAN KISMİ ÖDEMENİN İŞÇİLİK ALACAKLARINDAN MAHSUBU
I. KISMİ ÖDEMENİN İŞÇİLİK ALACAKLARINDAN MAHSUBU………………....187
ONYEDİNCİ BÖLÜM
ÖRNEK BİLİRKİŞİ RAPORLARI
I. ÖRNEK BİLİRKİŞİ RAPORLARI…………………………...……………………….192
KAYNAKÇA……………………...………………………………………………………..398