Götürü Gider Uygulaması ve Kıbrıs

            GVK ‘nın 37.maddesinde ; Her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançların ticari kazanç olduğu belirtilmiş ve ticari kazanç ,Vergi Usul Kanunu[1] hükümlerine ve GVK ‘da yazılı gerçek (Bilanço veya İşletme hesabı esası ) veya basit usullere göre tespit edilir denmiştir.Gene GVK’nın 37.ve 38.maddelerinde ticari kazancın tespitinde GVK’nın 40 ve 41’inci maddeleri hükümlerine uyulması gerekliliği belirtilmiştir.  

GVK’nın 40.maddesinde safi kazancın tespitinde indirilebilecek giderler sıralanmıştır. Gelir Vergisi Kanununun "İndirilecek Giderler" başlığı altında yer alan 40 ıncı maddesinin l numaralı bendinde, ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel giderler, düzenlenmiştir. Bu giderlerin, Vergi Usul Kanununun 227 ve müteakip maddeleri hükümlerinde belirtilen şekilde tevsiki zorunlu olup, bu hükümler çerçevesinde tevsik edilemeyen giderlerin ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılması mümkün değildir.

 Ancak, 4108 sayılı Kanunla[2] Gelir Vergisi Kanununun 40 ıncı maddesinin 1 numaralı bendine eklenen bir hükümle, bazı giderlerin Vergi Usul Kanununun ilgili hükümlerine göre tevsik edilemediği, hallerde de ticari kazancın tespitinde indirimine müsaade edilmiştir. GVK 40.maddesinin 1’inci bendinin parantez içi hükmü aşağıdaki gibidir:

" İhracat, yurt dışında inşaat, onarma, montaj ve taşımacılık faaliyetlerinde bulunan mükellefler, bu bentte yazılı giderlere ilaveten bu faaliyetlerden döviz olarak elde ettikleri hasılatın binde beşini aşmamak şartıyla yurt dışındaki bu işlerle ilgili giderlerine karşılık olmak üzere götürü olarak hesapladıkları giderleri de indirebilirler."

Götürü gider uygulamasında , mükelleflerin bu uygulamaya yönelik  olarak herhangi bir belge ibraz etme yükümlülükleri bulunmamaktadır.Danıştay da , GVK’nın 40/1. Maddesinde , ihracat hasılatının binde beşini aşmamak şartı ile götürü giderin başkaca bir şart aranmaksızın ve muhasebe kaydı yapılmaksızın kazançtan indirilecebileceğini kabul etmektedir.[3]

Götürü gider uygulaması olarak adlandırılabilecek bu düzenleme ile öngörülen, belgesiz gider kaydı olanağıdır. Bu uygulama, yurt dışındaki bazı gerçek giderlerin belgelendirilemediğinin kabulüne dayanmaktadır. Belge düzeninin yeterince işlemediği bazı ülkeler için geçerli sayılabilecek bu kabul, mali sistemin tam anlamıyla uygulandığı bazı gelişmiş ülkelerde yapılan ticari faaliyetleri de kapsaması nedeniyle eleştiriyi hak etmektedir. Zira, belge düzeni konusunda hiç bir aksaklığa meydan vermeyecek derecede sıkı uygulamaların olduğu bir ülkede ticaret yapan mükellefler de yurt dışı işlemleri nedeniyle belgeledikleri giderlere ek olarak bir de belgelenemeyen giderleri olduğu gerekçesiyle götürü gider olanağından yararlanabilir.[4]

Götürü gider uygulamasından; ihracat, yurt dışında inşaat, onarma, montaj ve teknik, hizmetler, ile taşımacılık faaliyetinde bulunan, dar mukellefiyet esasında, vergilendirilenler de dahil olmak üzere gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri yararlanabileceklerdir.Kanunda yazılı bu tür faaliyetleri bulunmayan mükelleflerin götürü gider uygulamasından yararlanmaları mümkün değildir.

194 seri No.lu Gelir Vergisi Genele Tebliği[5] uyarınca ; Dar mükellefiyete tabi olanların Türkiye ile yabancı memleketler arasında yaptıkları ulaştırma işlerinden elde ettikleri kazançlar, Türkiye'de elde edilen hasılata Maliye, Bakanlığınca, belirlenen ortalama emsal nispetlerinin uygulanması suretiyle hesaplandığından, bunların vergiye tabi kazançlarının tespitinde ayrıca, götürü gider uygulamasından yararlanmaları söz konusu olmayacaktır.

Belgelenemeyen  giderlere karşılık olmak üzere, götürü olarak gider kaydedilebilecek tutar, ihracat ve yurt dışında yapılan inşaat, onarma, montaj, teknik hizmetler ile taşımacılık faaliyetlerinden döviz olarak elde edilen hasılatın binde beşini aşamayacaktır. Sözü edilen hasılat kavramı içinde değerlendirilecek dövizlerin, kambiyo mevzuatı gereğince Türkiye’ye getirilme şartı aranılmayacaktır.

Her türlü ihracat ve yurt dışı taşımacılıktan döviz cinsinden sağlanan hasılat, götürü gider kaydına esas azami tutarın hesaplanmasında dikkate alınabilecektir. Türk Lirası karşılığı yapılan ihracat hasılatı azami gider tutarının tespitinde dikkate alınmayacaktır. Ancak, Kuzey Kıbrıs Türk Cuhmuriyeti'ne Türk Lirası karşılığı yapılmış ihracat, döviz cinsinden hasılat olarak kabul edilecektir.

Azami götürü gider tutarının hesaplanmasında, kazancın Türkiye'de genel netice hesaplarına intikal ettirildiği tarihte geçerli olan T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınacaktır. Buna göre azami götürü gider tutarı, mükellefin döviz cinsinden inşaat, onarma, montaj ve teknik hizmet hasılatına söz konusu tarihteki döviz kurunun uygulanması suretiyle tespit edilecektir.[6]

Örnek :

Örnek:(T) Anonim şirketi, 2010 yılında  döviz karşılığı yapmış olduğu ihracattan  attan 5.000.000-TL Hasılat  elde etmiştir. X A.Ş.’nin  2010 yılında söz konusu ihracata ilişkin olarak GVK 40/1 maddesi kapsamında yapmış olduğu giderler toplamı 50.000 TL’dir.Bu giderlerin 30.000 TL’si için belge temin edilememiştir. Bu durumda ticari kazançtan indirilebilecek götürü gider tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır :

Kaynakça

Beyanname Düzenleme Rehberi 2011 , Vergi Denetmenleri Derneği Yayınları,Ankara-2011

Zafer Kütük , Hasan Altuncu , Vergisel İşlemlerin Muhasebeleştirilmesi , Ankara SMMM Odası , Yayın No:69

Zihni Kartal,İhracatta Götürü Gider Uygulaması

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu

213 Sayılı Vergi Usul Kanunu

194 Seri No.lu GVK Genel Tebliği

197 Seri No.lu GVK Genel Tebliği